Open been : wond die langzaam of niet geneest

Hoe herken je een open been?

Een open been is een wond op je onderbeen die niet of langzaam geneest. Normaal geneest een wondje binnen 2 weken, maar bij een open been gebeurt dat niet.

De wond zit meestal aan de binnenkant van je onderbeen, vlakbij je enkel. In het begin is het wondje klein, maar het wordt steeds groter.

Een open been kan pijn doen.

Vooral oudere mensen krijgen een open been.

Waardoor heb je een open been?

Je krijgt een open been doordat de aderen in je benen niet goed werken. Je bloed stroomt dan niet goed terug naar je hart.

Hierdoor blijft er vocht achter in je benen en worden je benen dikker. Er komt dan meer druk op je huid te staan. En er stroomt minder bloed door je huid.

Dit maakt je huid minder sterk. Je krijgt dan sneller een wondje dat niet goed geneest. Dit kan vanzelf gebeuren of bijvoorbeeld doordat je jezelf stoot.

Hoe ouder je bent, hoe groter de kans om een open been te krijgen. Je kans is ook groter bij 1 of meer van deze dingen:

• Je bent veel te zwaar (obesitas).
• Je hebt spataderen.
• Je hebt al eerder een open been gehad.
• Je hebt een bloedprop in een ader van je been gehad (trombose).
• Je beweegt weinig (bijvoorbeeld na een operatie).
• Je staat vaak en lang stil.

Behandeling: hoe kan een open been genezen?

Een open been kan pas goed dichtgaan als het vocht uit je benen weggaat. Hiervoor zijn 2 dingen nodig:

• Je krijgt een zwachtel. Dat is een verband dat strak om je hele onderbeen zit. 
  De zwachtel drukt op je aderen. Hierdoor kan het vocht minder makkelijk door je aderen lekken. En komt er minder snel nieuw vocht in je benen. 
• Je gebruikt je kuitspieren door te lopen en oefeningen te doen. 
  Hierdoor pompen je spieren het bloed in je benen terug naar je hart. Het vocht kan dan weg uit je benen.

De zwachtel werkt dus het beste als je ook je kuitspieren gebruikt.

Als je wond is genezen, is het belangrijk om steunkousen te dragen. Zo heb je een kleinere kans om nog een keer een open been te krijgen. Ook als je steunkousen draagt, blijft lopen en oefenen heel belangrijk.

Kijk bij steunkousen dragen tegen vocht in je benen.

Een zwachtel bij een open been

Meestal doet de wijkverpleegkundige of dokters-assistent de zwachtel bij je om. Je krijgt regelmatig een nieuwe zwachtel. Je wond wordt dan ook gecontroleerd en schoongemaakt.

Dit gebeurt 1 keer per week of vaker. Hoe vaak het precies nodig is, verschilt per persoon. Als je been erg dik is, kan het bijvoorbeeld elke dag of elke 2 dagen nodig zijn.

De zwachtel moet strak zitten en mag niet afzakken. Daarom kan het soms even pijn doen als je een nieuwe zwachtel krijgt. Ga dan 10 minuten lopen. Wordt de pijn daarna niet minder? Dan moet de zwachtel opnieuw worden omgedaan.

De zwachtel moet dag en nacht blijven zitten. Tijdens het douchen kun je een waterdichte douche-hoes gebruiken. Zo wordt je zwachtel niet nat. Die kun je kopen bij de drogist of apotheek. 

Sommige mensen hebben een paar weken een zwachtel nodig. Andere mensen een paar maanden.

Een andere naam voor de zwachtel is drukverband.

Lopen en oefenen bij een open been

Deze tips kunnen je helpen om je kuitspieren beter te gebruiken:

• Probeer zoveel mogelijk te bewegen.. Bijvoorbeeld elke dag een half uur extra. Ga wandelen of fietsen. Neem de trap, niet de lift.
• Loop zoveel mogelijk. Sta elk uur even op en loop een stukje.
• Je kunt ook elk uur een oefening doen. Ga op je tenen staan en dan weer op je hielen, steeds op en neer.
• Kun je niet goed staan? Dan kun je met je voeten op en neer bewegen terwijl je zit of ligt. Beweeg je tenen naar je toe en weer van je af.
• Draag platte schoenen die lekker zitten en genoeg steun geven.

Lukt het je niet om elk uur een stukje te lopen of oefeningen te doen? Vertel het aan je huisarts. Samen kunnen jullie bekijken wat jou kan helpen.

Wat kun je nog meer doen bij een open been?

Dit kun je nog meer doen om te zorgen dat je wond geneest:

• Sta niet te lang stil, maar ga zitten.
• Leg je been hoog als je zit.
  Zorg dat je benen hoger liggen dan je billen. Je kunt je benen bijvoorbeeld op een kussen op de bank leggen.
• Doe ook een kussen onder je benen als je gaat liggen. Of zet het voeteneind van het bed iets omhoog als dat kan. Zo zorg je dat je benen hoger liggen dan je hart. Het bloed stroomt dan beter uit je benen naar je hart.
• Stop met roken als je rookt. De kans dat je het volhoudt, is groter met hulp bij stoppen met roken.

Medicijnen bij een open been

Bij pijn kun je een pijnstiller slikken. Als je minder pijn hebt, gaat het lopen en bewegen beter. Zo geneest de wond sneller.

• Begin met paracetamol: 3 of 4 keer per dag 2 pillen van 500 mg (milligram). Dat geeft de minste bijwerkingen.
• Helpt paracetamol niet genoeg tegen de pijn? Dan kun je met je huisarts bespreken of je een NSAID kunt nemen.

Doet het veel pijn als je wond verzorgd wordt? Slik dan 1 uur van tevoren 2 pillen van 500 mg paracetamol. Soms kan de arts ook andere pijnstillers geven.

Hoe gaat het verder met een open been?

Je gaat voor controle naar je huisarts. Je bespreekt met je huisarts hoe vaak. Tijdens de controle bespreken jullie hoe het met je gaat. En kijkt de huisarts hoe je wond geneest.

Het kan weken of maanden duren voordat een open been helemaal genezen is. Meestal kun je na 3 weken zien dat de wond begint te genezen.

Gebeurt dit niet? Dan stuurt je huisarts je door naar een wondverpleegkundige of naar het ziekenhuis.

Je huisarts kan je ook doorsturen naar het ziekenhuis bij 1 of meer van deze dingen:

• Je wond komt misschien door iets anders.
• Je wond is zo groot dat hij niet vanzelf kan genezen. Een behandeling in het ziekenhuis kan helpen.
• Je hebt spataderen en je wond geneest niet. Of je hebt vaker een open been.
  Je bespreekt dan met de arts of je een behandeling kunt krijgen voor de spataderen.

Over deze tekst

Artsen en tekstschrijvers van Thuisarts hebben deze informatie gemaakt met de richtlijn voor huisartsen over een open been.

Lees wie de informatie van Thuisarts maakt.
Lees wat een richtlijn is en hoe die wordt gemaakt.